Şahin Ali Şen
64 yıla sığdırılan 'şimdilik' teranesi
Tarım ve orman işçilerinin büyük bir bölümünün yasası yok. Dolayısıyla bu kesim en temel haklardan olan sosyal güvenlik, dinlenme, işçi sağlığı, iş güvencesi vb. haklardan ya kısmen, ya da hiç yararlanamamakta. 1936 yılında ilk iş yasası çıkarılırken 'şimdilik' kaydıyla tarım ve orman işçisi kapsam dışı tutulmuştu. Avrupa Birliği'ne tam üyeliğin artık an meselesi haline geldiği ve uluslararası sözleşmelerin hemen hemen tümünün altına imza atıldığı bir dönemde bu kesimin en temel haklardan yoksun bırakılması tek kelime ile; ayıptır.
Devlet İstatistik Enstitüsü'nün Hanehalkı İşgücü Anketi verilerine göre, Ekim 1998'de Türkiye'de toplam işgücünün yüzde 43,4'ü (9,5 milyon kişi) tarım kesiminde çalışmakta. Bunların 96 bini ücretli ya da maaşlı, 558 bini ise yevmiyeli olarak istihdam ediliyor. Toplumun yüzde 6,9'unu oluşturan bu kesimin ücretleri hala Mehmet Ali Paşa'nın oğlu İbrahim Paşa tarafından 165 yıl önce konulmuş geleneksel kurallar ve yöntemlerle belirlenmekte, kısacası toprak ağalarının ve aracıların insafına terk edilmektedir.

Bu konuda ne yazık ki Cumhuriyet'in kurulduğu ilk yıllardan beri tartışıla gelmesine rağmen, bir arpa boyu yol alınamamıştır. 1924 yılında hazırlanan yasa tasarısında bile tarım işçilerinin kapsama alınması düşünülmüş olmasına karşılık, Başvekil İsmet İnönü döneminde çıkarılan 3008 sayılı İş Kanunu'nda 'şimdilik' kaydı düşülerek, tarım işçileri yasanın dışında bırakılmıştır. 1967 yılında 931, 1971 yılında ise 1475 sayılı İş Kanunu yasaları Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu'ndaki görüşmeleri sırasında tartışılırken, tarım işçilerinin yasa kapsamına alınması gündeme gelmiş, ancak hem iktidar, hem de muhalefet partilerinin üyeleri istemelerine rağmen, bu hak tarım işçilerine verilmemiştir. Örneğin; dönemin Çalışma Bakanı Ali Naili Erdem, "Tarım İş Kanunu esasında huzurlarınıza gelecektir. Tarım Bakanlığı'nda vaki çalışmalar devam etmektedir." (M. Meclisi, 51. Birleşim, 10.2.1967).

Yine Çalışma Bakanı Atilla Sav "Tarım İş Kanunu hükümetçe üzerinde önemle çalışılmakta olan bir kanundur. Ülkemizde çalışanların büyük çoğunluğunun tarım alanında çalıştığı dikkate alınırsa, bu büyük boşluğun da doldurulması zamanının gelip geçtiğini kabul etmek gerekir." (C. Senatosu, 93. Birleşim, 27.7.1971)

Daha onlarca bakan, milletvekili ve senatör tarım işçilerine yasa verilmesi konusunda görüş belirtmişler. Bu soruna daha sonra iktidara gelen hükümetler de parmak basmış, ancak hiçbirisi sorunu çözücü son darbeyi vuramamıştır.

Bir asırlık tartışmalardan sonra bir adım yol kat edilmezken, konu hala bakanlık gündeminde beklemektedir. Türk-İş, Tarım-İş ve Orman-İş tarafından hazırlanan ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Teknik Çalışma Grubu'na sunulan tasarı teklifi yasalaşmayı beklemektedir. Zaten bakanlığın da bununla ilgili çalışmaları bulunmaktadır.

Bir siyasetçi ve basın emekçisi olarak geçmişte bu tartışmaların odağında yer alan Başbakan Bülent Ecevit ve yine basın emekçisi olan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Yaşar Okuyan, tarım ve orman işçisini İş Kanunu kapsamına dahil ederek asırlık tartışmaya son noktayı koymalıdırlar. Aksi takdirde Avrupa Birliği'ne tam üyeliğin ve tarım reformunun gündemde olduğu bugünlerde tarım ve orman işçisini İş Yasası kapsamına almayan Kamboçya, Gana, Ürdün, Nepal, Sierra Leone, Sudan, Yemen ve Zaire gibi geri kalmış ülkeler safında yer almak Türkiye açısından pek de iyi bir puan olmayacaktır.

AB'ye uyum yasalarını çıkarmaya hazırlanan 57. hükümet mutlaka bu sorunu da sonuçlandırmalıdır.