Kız Kalesi : ( Kalat ül al Mara-Lorna-Jurekm) Merkeze bašlıdır. İlin 5 km. došusunda yayż andżran üē kaleden biridir. Tarihte ēok önemli bir koruyuculuk görevi üstlenmi�tir. Kalede, kral kızına ait tahtan yapılmış bir taht, su sarnıēları, kuyular, mašaralar ve kalıntılar mevcuttur.
Kalat ül Marada modern anlamda havacżlżk sporunu geliştirmek ve turizmi canlandırmak amacı ile teleferik projesinin uygulamaya konulmasż düşünülmektedir.

Erdeme�t Kalesi : Bülbül Köyü ile Arur Kalesi arasında kalan tepe üzerindeki kaledir.

Anır Kalesi : Mardine 5 km uzaklżkta, Deyrulzafaran Manastırının arkasında bulunan tepenin üzerinde çok eski geçmişe sahip kaledir.

Dara Kalesi: ( Daras Anastasiupolis) Merkeze bašlż kale, Mardin şehrinin 30 km. došusunda, meşhur Dara Harabeleri içinde yıšma bir tepe üzerinde yükselir. Burası Yukarı Mezopotamya Bölgesinin en ünlü tarihi �ehri iken bugün bir köy görünümündedir. Oysa ki, tiyatro sahneleri, su sarnıçları, su deširmeni, barajı, mahsara, köprü, 40 m. derinlišinde yer altżndaki zindanż ve üniversitesiyle ēok önemli bir medeniyet katmanż olarak tarihte parlak bir dönem yapamıştır.
Kaleyi meşhur İran hükümdarı Dara Yuvani� yaptırmıştır. Miladın ilk yıllarına kadar İranlılarla Romalılar arasında el dešiştirmş kale günümüze kadar özelišini korumuştur.

Rabbat Kalesi : Derik ilēesinin 15 km. batżsżnda, Hisaraltż Köyü sżnżrlarż iēinde yer almaktadżr. Binlerce yżllżk bir tarihe sahiptir. Artuklu döneminde onarżmdan geēmi� ve bir takżm eklemelere maruz kalmż�tżr. 15 burcu, 4 kö�esinde 4 gözetleme kulesi mevcuttur. Burēlarżn yüksekliši 15 metredir. Kalenin došuda ve batżda iki kapżsż bulunmaktadżr. Yeraltżnda in�a edilen barżnaklar üzeri toprak yżšżlż bir �ekilde zamanżnda önemli bir görev yüklenmi�tir. Yeraltżnda saray kalżntżlarż, erzak ambarlarż ...

Dermetinan Kalesi : Kale, Mazżdašż ilēesinin 20 km. kuzeybatżsżnda ve Gümü�yuva Köyü sżnżrlarż iēindedir. Mardinden sonra Diyarbakżrżn fethine karar veren Timur, Mezopotamyaya Karadaš istikametinden aēżlan bošaza hakim olma, Mardin ve Diyarbakżrżn birbirine yardżm yollarżnż kapatma, her iki tarafżn geēidini emniyet altżna almak amacżyla arazi üzerinde ke�ifler yaptżrmż� ve ilk i� olarak kendisine geēit vermeyen Dermetinan Kalesinin fethini emretmi�tir. Kalenin fethi beklendiši gibi kolay olmamż�tżr. l50 m. yükseklišinde bir tepenin üst düzlüšüne in�a edilen kale Timuru uzun zaman ušra�tżrmż�tżr.
Dermetinan Kalesinde dikkati ēeken bir ba�ka özellik Bizans döneminden kalma, kapżsżnda iki mühür bulunan mermer bir mezarlżktżr. Burada duvar kabartmalarżnżn orijinal yapżsż oldukēa önemlidir. Kale, Bizanslżlar tarafżndan yaptżrżlmż�tżr. Sekiz burē ve gözetleme kuleleri, kuzeye aēżlan tek kapż ve iēerdeki su sarnżēlarż...

Zarzavan Kalesi : Sammachisacane (Mardin-Diyarbakżr karayolu üzerinde) Żpek yolunun en güzel kö�elerinden birinde 50 m. yükseklikteki bir tepe üzerine in�a edilmi�tir. Yapżlż� amacż tamamżyla kervan ticaretiyle ušra�anlarżn güvenliši iēindir. Timurun Mardini zaptetme giri�imleri sżrasżnda bu kale ele geēirilmi�, kar�ż koyanlar öldürülmü� ve ardżnda bir harabe bżrakżlarak ēekilip gidilmi�tir.

Savur Kalesi(Sauras) : Kale, Savur ilēesinin sżrtżnż dayadżšż yüksek bir tepenin üst düzlüšüne tek beden halinde kurulmu�tur. Romalżlar tarafżndan zamanżn stratejik kaideleri göz önünde bulundurularak in�a edilmi�tir. Romalżlarla Araplar arasżndaki büyük ēeki�melere sahne olan Savur Kalesi devamlż surette el deši�tirmi� ve uzun zaman merkezi bir kale olarak kalmż�tżr.
Kale, Żpek yolunun can damarż konumundaki hakim bir mevkide tüm esrarengizlišiyle durmaktadżr.

Aznavur Kalesi : Kale, Nusaybin ilēesinin 14 km. kuzeydošusundadżr. Aznavur Kalesi geni� bir vadinin üzerinde iki penin zirvesindedir.
Kale H.360-M.970de Hamdan Bin A1 Hasan, Hasżr Al-davla Bin Abdullah Bin Hamdan taraf in�a edilmi�tir. Došudan batżya 400 m. uzunlušunda geni�liši 30-60 m. arasżnda deši�mektedir. Kalenin in�a edilmi� oldušu düzlüšün zemini došuda 800, batżda 300 m. yüksekliktedir. Kale 14 burē, iki gözetleme kulesiyle tahkim edilmi�tir. Güneye aēżlan tek kapżsż doruša kale meydanżna gider, burada kale bedeyinin mekanż görülmeye dešer bir özelik te�kil etmektedir. Güneyde Suriye Ovasżna hakim bulunan kulesi hala ayaktadżr.

Rahabdium-Hafemtay Kalesi : Kale Nusaybin ilēesinin 20 km. kuzeydošusunda. Suriye hududuna yakżn bir tepe üzerinde Romalżlar tarafżndan in�a edilmi�tir. Tepenin došusunda bulunan vadiden Nusaybin-Midyat kervan yolu geēmekteydi. Romalżlarżn Suriyeden gelecek tehlikeler iēin ileri karakolu görevi yapan Hafemtay Kalesi, uzun zaman Araplarla, Romalżlar arasżnda ēeki�me konusu olmu�tur. Bu nedenle de adż tarihte pek kanlż geēmektedir.
Kale gerek Nusaybin Ovasżna ve gerekse kervan yolunun geētiši vadiye, Suriye Ovasżna tamamżyla hakim bir durumdadżr. Güneyden kuzeye došru uzanan kalenin 14 burcu, iki gözetleme kulesi mevcut olup uzunlušu 1500 metreyi bulan surlarżnżn yüksekliši 10, burēlar ile gözetleme kulesinin 20 metre kadardżr.
Kaleye giri� güneyden tek noktadan yapżlżr. Kale meydanżnda su sarnżēlarż, erzak ambarlarż bazż bina kalżntżlarż ile yer altż mahzenleri görünmektedir.

Merdis-Marin Kalesi : Kale Nusaybin ilēesinin 15 km. kuzeydošusundadżr, Marin kalesi, eski Merdis �ehrinin üzerinde yüksek bir kayalżk üzerine in�a edilmi�tir. Ēevre geni�liši 1500 metredir.12 kule ve burcu vardżr. Güneye aēżlan kapżsż eskiden bir demir kapż ile korunurmu�.
Kalenin došusunda Merdis Kralżnżn �atosu bulunmakta, �atonun altżnda kayalara oyulmu�, derinliši 5, uzunlušu 18, geni�liši 5 metre olan bir mahzen, bunun yanżnda da suyu eksilmeyen bir sarnżē vardżr.
Kalenin kimler tarafżndan yaptżrżldżšżna dair bir kayżt olmamasżna rašmen, in�a tarzżndan bir Bizans eseri oldušu ve tarihte bir ēok kez onarżldżšż anla�żlmaktadżr. Kalenin burē ve surlarż günümüze kadar özelišini muhafaza etmi�tir.

Haytam Kalesi : (Turabdin-Dimitriyus) Günyurdu-Dibek Köyleri arasżndadżr. Servis yolunun 500 m došusunda 1254 rakżmlż Bagok(Żzlo) dašżnżn došusunda yer alżr. MS:351 yżlżnda Roma Żmparatoru Büyük Konstantin ošlu Kustus tarafżndan in�a edildi. Kaleye bašlż Basibrin Köyü vardżr. Kale ēok el deši�tirmi� olup, M5.1462de Uzun Hasan Begin hizmetēisi olan Kör Halil isminde bir Türk Amiri tarafżndan i�gal edildi. Bugün yżkżntżlar görünümündedir. Deyrulumur Manastżrż yakżnżndadżr.

El Nihman Kalesi : Bülbül Köyünde bulunan kaledir. Kalede 3 katlż Hapis mevcuttur.



Kızıltepe

Mezopotamya’da sarı taşların egemen rengiyle, güneşin yansıttığı tonların buğday başaklarındaki zengin coşkusuyla gülümser Kızıltepe...

İlçenin en eski adı Dunaysırdır. Daha sonra Koçhisar adını almıştır. Artukoğulları Döneminde gelişme gösteren kasaba bu dönemde Diyarbakır-Musul ve Urfa-Musul yolu üzerinde önemli bir ticaret merkeziydi.. 1931de Kızıltepe adıyla ilçe merkezi olmuştur.

2000 yılı Genel Nüfus Sayımına göre ilçenin kesin nüfusu 121.302dir. Kasaba belediyeleri ve köylerin nüfusu 75.819dur. Mevcut nüfusun %62’si şehir merkezinde geriye kalan %38i kırsal kesimde yaşamaktadır.

İlçede, biri merkez ilçe olmak üzere Dikmen, Gökçe, Şenyurt ve Yüceli kasabalarında beş belediye idaresi vardır.

Topraklarının %94ü tarıma elverişli olan Kızıltepe ilçesinin başlıca geçim kaynağı tarım ve ticarettir. Özellikle son yıllarda pamuk tarımı önemli bir sıçrama göstermiştir. Tarıma dayalı sanayinin beklenen gelişmeyi GAPın ilçeye ulaşması ile sağlayacağı bilinmektedir. İlçenin E-24 Karayolu güzergahında olması nedeni ile ticaret sektörü günden güne büyümektedir. İl genelinde bulunan tarıma dayalı sanayi işletmeleri ile diğer fabrikalar Merkez ilçe ile Kızıltepe arasında bulunmaktadır. İlçe yolu güzargâhında havaalanının faaliyete geçmesi ile ekonomik yaşam biraz daha ivme kazanmıştır. Kızıltepe, merkez ilçe dahil olmak üzere bütün ilçeler içerisinde gelişme potansiyeline sahip en büyük ilçedir. İç göçleri kendine çeken özelliği ile bugün merkez ilçe nüfusunu ikiye katlamıştır.