Magna Carta, 1215
Kral "Yurtsuz" John ile baronlar arasında Runnymede çayırında imzalanmış olan belge. Kıran kırana bir savaşın sonucunda, kralın baronlara yenilmesiyle kabul edilmiş olan bu "Büyük Özgürlük Fermanı"nın olağanüstü önemli, çağcıl demokrasi tarihinde kralın yetkilerini sınırlayan ilk temel belge olmasıdır.
Magna Carta'yı oluşturan 63 madde İngiliz feodal toplumunun çeşitli sınıf, katman ve kurumlarının geleneksel olarak sahip oldukları hak ve özgürlükleri güvenceye bağlamaktadır. Bu sınıflar içinde en önemlisi baronlardır. Bunun yanısıra özgür köylüler var. Ayrıca fermanda, geleneksel uyruk hakları de resmen anımsatılıp açıkça tanınmaktadır. Kilise'nin tam özerk olmasını sağlayan temel ayrıcalıklar burada yinelenmiştir.
Magna Carta anımsattığı bu temel hak ve özgürlükleri güvenceye de bağlamıştır. Bu haklar, 1)Adalet satılmaz, reddedilemez, geciktirilemez, 2)Suçsuza ceza verilemez, 3)Ceza suçla orantılı olmalı, 4)Zoralım yasak, 5)Kendilerinin izni olmadan uyrukların araçları kullanılamaz, 6)Ülkeye giriş ve çıkış serbesttir, 7)Tam bir ticaret serbestisi vardır.
MAGNA CARTA
1215 yılında biraraya gelerek güçlerini birleştiren derebeylerin (baronların), İngi*liz kralı I. John'u zorlayarak elde ettikleri hakların bütününü içeren belge. Bu belge*nin ortaya çıkmasına neden olan gelişme*ler, Normanların İngiltere'yi fethine kadar gider. İngiliz kralları, bu fetihten itibaren iktidarı tamamen ellerine geçirip derebey-lerini saf dışı bırakmak istediler. Kralların bu girişimleri sonucu zarara uğramaya baş*layan baronlar, onların bu hareketine karşı çıktılar ve zaman zaman isyan ettiler. Kral*larla baronlar arasındaki bu çekişme 150 yıl kadar sürdü. Bardağı taşıran son damla, Kral John'un uygulamaları oldu. Kral John, derebeylerine karşı krallığın bütün gücünü kullandı. Derebeylerin nefretini kazandı. Onun 1214'te Fransızlara karşı yaptığı sa*vaşta yenilmesini fırsat bilen baronlar, top*raklarını, şatolarını, imtiyazlarını ve diğer haklarını geri almak için harekete geçtiler. Kısa zamanda biraraya gelerek isteklerini bir taslak halinde krala sunmaya karar ver*diler; eğer kral isteklerini kabul etmezse, onunla savaşacaklarına İlişkin sözbirliği et*tiler.
Baronlar 1215'te kralla görüştüler. Kral ileride bir cevap vereceğini vadettiyse de, sözünde durmadı. Bunun üzerine baronlar ayaklandılar. Önemli şehirleri ele geçirip kralı çaresiz bıraktılar. Sonunda kral, onlar*la bir anlaşmaya varmak zorunda kaldı. Kral I. John, 1215 Haziran'ında imzalanan Magna Carta Libertatum (Büyük Özgürlük Fermanı) ile, egemenliğinin "baron" diye adlandırılan büyük toprak sahipleri adına kısıtlanmasını kabul etti. Kralın kayıtsız otoritesini baronlar lehine sarsmaya yöne*lik bu ferman, kral ile bu feodal beylerin karşılıklı görev ve yetkilerini belirtmek üzere düzenlenmiş bir antlaşmadan başka bir şey değildi. Asıl amaç kralın yürürlükte bulunan kanunlara uymasını sağlamak, de*rebeylerine bazı haklar tanımak ve bu hak*lan korumaktı. Kısacası bu ferman ile bü*yük malikane sahipleri, geniş imtiyazlar el*de ediyorlar, derebeyliklerini ya da vasal-liklannm temelini sağlam bir zemine otur*tuyorlardı. Halk ise yine serf olarak kalıyor, derebeylerinin toprakla birlikte alıp sattığı köle durumundan kurtulamıyordu.
Bir burjuva ayaklanması sonucunda or*taya çıkan Magna Carta, 63 maddelik bir fermandan ibaretti. Bu fermanın en Önemli üç maddesi şunlardır:
1- Hiçbir hür insan, yürürlükteki kanunlara başvurulmaksızın tutuklanamaz, hapsedilemez, mülkü elin*den alınamaz, sürülemez veya herhangi bir şekilde yok edilemez. (Burada sözü edilen hür insanlar sadece senyörler, kilise adam*ları, vasatlar ve vasatların vasatları ile hür köylüler, denen topluluklardı.);
2- adalet satılamaz, geciktirilemez, hiçbir hür yurttaş ondan yoksun bırakılamaz;
3- kanunlar dı*şında hiçbir vergi, yüksek rütbeli kilise adamları ile baronlardan meydana gelen bir kurula danışılmadan, haciz yoluyla veya zor kullanılarak toplanılamaz.
Derebeyleri tarafından boyun eğmeye razı edildiğinin belgesi olan Magna Carta, daha sonraki yıllarda da kralları yola getir*mek için pek çok kez ortaya çıkarıldı. 1400'lü yıllarda, İngiliz parlamentosunun krala karşı elinde tuttuğu bir silah haline geldi. Magna Carta, pek çok Avrupa ülke*sinde olduğu gibi, özellikle ilk yıllarında ABD'nin Avrupa'ya karşı çıkan siyasi dü*şüncelerine de yön verdi.
MAGNA CRARTA (Büyük Permin)
İngiltere'de, halkın kişisel haklarının tanındığını belirten ilk siyasal belge.
1215'te kral John tarafından imzalanmıştır.
İngiltere'de 12. yüzyılda krallık yönetimi güçlü bir durumda idi. Kral Arslan Yürekli Rişar (Richard The Lion), Üçüncü Haçlı seferine katılınca, ülkede karışıklık çıktı. Dönüşünde durumu düzeltmeye çalıştı ise de bir savaş sırasında yaralanarak öldü. Yerine geçen kardeşi John acımasız, korkusuz ve dengesizdi. Fransızlara karşı yaptığı savaşta başarısızlığa uğraması, haksız vergiler ve büyük para cezalan alması nedeniyle soylular ve halk ona karşı çıktı; şatosu saldırıya uğradı. Londra halkı da ayaklanmaya katıldı. Sonunda, İngiliz demokrasisinin temeli sayılan bu ferman krala zorla kabul ettirildi.
Fermanın en önemli maddeleri şunlardır:
1) Hiç bir özgür insan, yürürlükteki kanunlara başvurulmaksızın tutuklanamaz, hapsedilemez, mülkü elinden alınamaz, sürülemez veya herhangi bir şeklide yok edilemez.
2) Adalet satılamaz, geciktirilemez, hiç bir özgür yurttaş ondan yoksun bırakılamaz.
3) Kanunlar dışında hiç bir vergi, yüksek rütbeli kilise adamlarıyla baronlardan oluşan kurula danışılmadan haciz yoluyla veya zor kullanılarak toplanamaz.
Kral John'dan sonra gelen krallar da bu fermana uymak zorunda kaldılar.
Magna Carta (Büyük Şart) - 1215
* İngiliz Kralı ile İngiliz baronları arasında imzalanan Magna Carta'nın XIII. yüzyıldan kalma 4 el yazması günümüze ulaşmıştır.
* Tarihte bir kralın yetkilerini kısıtlayan ilk yazılı belge olarak bilinen Magna Carta, 1215'te İngiliz Kralı John tarafından imzalanmıştı. 1215 tarihli orijinal Magna Carta'lardan sadece 4'ü bu zamana kadar kalmış durumda ve bunlardan ikisi British Library (Müzesi)'de.
11-14-2008 10:29 AM
